Fundacja czy stowarzyszenie w Polsce: jaką formę organizacji wybrać?

Planujesz założyć organizację pozarządową w Polsce, ale nie wiesz, co wybrać — fundację czy stowarzyszenie?

Na pierwszy rzut oka formy te mogą wydawać się bardzo podobne: zarówno fundacja, jak i stowarzyszenie mogą realizować projekty społeczne, kulturalne, edukacyjne, charytatywne i inne ważne społecznie, pozyskiwać granty, współpracować z instytucjami państwowymi oraz angażować wolontariuszy.

Jednak z prawnego punktu widzenia są to dwa różne modele organizacji.

I wyboru między nimi warto dokonać jeszcze przed rozpoczęciem rejestracji.

Fundacja a stowarzyszenie: jaka jest główna różnica?

Mówiąc w dużym skrócie, różnicę można opisać następująco:

stowarzyszenie to przede wszystkim zrzeszenie ludzi, którzy mają wspólny cel.

fundacja to organizacja utworzona przez fundatora lub fundatorów w celu realizacji określonego celu społecznie użytecznego, wraz z majątkiem przeznaczonym na ten cel.

Dlatego do utworzenia stowarzyszenia potrzebna jest grupa ludzi, natomiast w przypadku fundacji kluczowym elementem jest fundator oraz majątek przekazany na realizację jej celów.

Nie można przy tym powiedzieć, że jedna forma jest „lepsza” od drugiej. Wszystko zależy od tego, jak dokładnie planujesz działać i kto będzie podstawą Twojej organizacji.

Stowarzyszenie — organizacja ludzi

Stowarzyszenie tworzą ludzie połączeni wspólną ideą lub celem.

Do utworzenia zarejestrowanego stowarzyszenia potrzeba co najmniej 7 założycieli. Uchwalają oni statut oraz wybierają władze organizacji.

Oznacza to, że jeśli masz zespół ludzi, którzy chcą razem rozwijać określoną inicjatywę społeczną, kulturalną, sportową, edukacyjną lub inną, stowarzyszenie może być naturalną formą.

Ważne jest również to, że do utworzenia zarejestrowanego stowarzyszenia nie jest wymagany początkowy wkład majątkowy. Podstawą działalności jest m.in. praca członków organizacji.

Kto zarządza stowarzyszeniem?

W zarejestrowanym stowarzyszeniu głównymi organami są:

• walne zebranie członków;
• zarząd;
• komisja rewizyjna — organ kontrolny.

Najwyższą władzą w organizacji pozostają jej członkowie. To oni poprzez walne zebranie podejmują kluczowe decyzje i wybierają władze organizacji.

Jest to jedna z głównych różnic w porównaniu z fundacją.

Fundacja — organizacja wokół określonego celu

Fundacja może zostać założona przez jedną lub kilka osób — fizycznych bądź prawnych.

Aby ją utworzyć, nie trzeba zbierać siedmioosobowego zespołu.

Fundator określa cel fundacji i przekazuje majątek, który ma być przeznaczony na jego realizację. Mogą to być na przykład:

• pieniądze;
• papiery wartościowe;
• ruchomości;
• nieruchomości.

Prawo nie określa uniwersalnej kwoty minimalnej potrzebnej do założenia fundacji, jednak organizacja nie może istnieć całkowicie bez majątku, ponieważ to właśnie majątek stanowi podstawę jej działalności.

Czy fundacja ma członków?

Nie.

W fundacji nie ma członkostwa w takim rozumieniu, w jakim istnieje ono w stowarzyszeniu.

Nie ma tu walnego zebrania członków, które jest najwyższym organem organizacji.

Strukturę fundacji określa jej statut. Obowiązkowym organem jest zarząd, natomiast wewnętrzny organ kontrolny, na przykład rada fundacji, może być przewidziany w statucie w zależności od modelu organizacji.

Dlatego fundacja może mieć bardziej scentralizowaną strukturę.

A czym jest stowarzyszenie zwykłe?

W Polsce istnieje jeszcze jedna forma — stowarzyszenie zwykłe.

Nie należy go mylić ze stowarzyszeniem zarejestrowanym w KRS.

Do utworzenia stowarzyszenia zwykłego wystarczą trzy osoby.

Procedura jego utworzenia jest prostsza, jednak forma ta ma swoje ograniczenia dotyczące działalności i statusu prawnego.

Dlatego przed rejestracją warto zdecydować nie tylko między fundacją a stowarzyszeniem, ale także zadać sobie pytanie: czy potrzebujesz pełnoprawnej organizacji zarejestrowanej w KRS, czy do Twoich celów wystarczy stowarzyszenie zwykłe?

Czy obcokrajowcy mogą zakładać takie organizacje?

W przypadku fundacji polskie prawo zezwala na utworzenie organizacji przez osoby fizyczne niezależnie od ich obywatelstwa i miejsca zamieszkania. Fundatorami mogą być również osoby prawne z Polski lub z zagranicy.

Dla stowarzyszeń zasady są inne. Ustawa przewiduje możliwość udziału obcokrajowców mieszkających w Polsce na warunkach określonych w przepisach.

Dlatego dla obcokrajowców planujących założenie własnej organizacji w Polsce kwestia formy prawnej jest szczególnie ważna do weryfikacji jeszcze przed rozpoczęciem przygotowywania dokumentów.

Czym są do siebie podobne?

Mimo różnic prawnych fundacja i stowarzyszenie mogą działać w bardzo podobnych obszarach.

Obie formy mogą:

• realizować projekty społecznie użyteczne;
• pozyskiwać finansowanie;
• brać udział w konkursach grantowych;
• współpracować z organami samorządu terytorialnego;
• angażować wolontariuszy;
• prowadzić wydarzenia edukacyjne, kulturalne i społeczne;
• tworzyć partnerstwa z innymi organizacjami;
• rozwijać współpracę międzynarodową.

Właśnie dlatego w praktyce są często mylone. Dwie organizacje mogą działać w niemal tym samym obszarze, ale posiadać całkowicie odmienną strukturę wewnętrzną.

Co wybrać: fundację czy stowarzyszenie?

Nie ma uniwersalnej odpowiedzi.

Można jednak kierować się prostą logiką.

Stowarzyszenie może być dla Ciebie odpowiednie, jeśli:

• masz już zespół ludzi;
• chcesz podejmować decyzje wspólnie;
• przyszła organizacja ma rozwijać się wokół aktywnej społeczności;
• członkostwo i udział ludzi są ważną częścią Twojej działalności;
• planujesz kolegialnie rozwijać organizację.

Fundacja może być wygodniejsza, jeśli:

• inicjatywa wychodzi od jednej lub kilku osób;
• chcesz stworzyć organizację wokół konkretnego, ważnego społecznie celu;
• posiadasz majątek, który możesz przekazać na realizację tego celu;
• nie potrzebujesz systemu członkostwa;
• chcesz zbudować strukturę zarządzania zgodnie ze statutem fundacji.

Pytanie nie brzmi więc: „która forma jest lepsza?”, ale „która forma odpowiada Twojej idei i sposobowi pracy?”.

Porównanie fundacji i stowarzyszenia

Kryterium	Fundacja	Stowarzyszenie
Kto tworzy	Jeden lub kilku fundatorów	Co najmniej 7 założycieli (dla stowarzyszenia zarejestrowanego)
Członkostwo	Brak	Jest
Majątek początkowy	Wymagany	Niewymagany
Główny dokument	Statut	Statut
Główny organ	Zarząd	Walne zebranie + zarząd + komisja rewizyjna
Najwyższa władza	Określona w statucie	Walne zebranie członków
Rejestracja	KRS	KRS (dla stowarzyszenia rejestrowego)
Główna logika	Realizacja określonego celu	Wspólna działalność członków

Dla stowarzyszenia zwykłego obowiązują odrębne zasady: do jego utworzenia wystarczą trzy osoby, a rejestracja przebiega inaczej niż w przypadku stowarzyszenia rejestrowego.

Ważne: forma organizacji wpływa na dalszą działalność

Wybór między fundacją a stowarzyszeniem to nie tylko kwestia nazwy.

Zależeć od niego będą:

• struktura zarządzania;
• tryb podejmowania decyzji;
• wymogi dotyczące organów organizacji;
• sposób wprowadzania zmian w statucie;
• zasady członkostwa;
• specyfika kontroli wewnętrznej;
• część obowiązków administracyjnych.

Dlatego nie warto po prostu brać statutu znajomej organizacji i zmieniać w nim nazwy.

Nawet jeśli dwie NGO zajmują się podobnymi projektami, ich potrzeby prawne i organizacyjne mogą być całkowicie odmienne.

NGO to nie synonim fundacji

Kolejna ważna rzecz, o której warto pamiętać: nie każda organizacja społeczeństwa obywatelskiego jest fundacją.

W Polsce organizacje pozarządowe (NGO) mogą działać w różnych formach organizacyjno-prawnych. Fundacje i stowarzyszenia to dwie najczęstsze, ale nie są tym samym.

Dlatego mówiąc o polskim sektorze pozarządowym, właściwiej jest rozumieć NGO jako pojęcie szersze, a fundację i stowarzyszenie — jako konkretne formy organizacyjne.

Jeśli planujesz założyć organizację w Polsce

Zanim złożysz dokumenty, warto odpowiedzieć sobie na co najmniej pięć pytań:

1. Jaki jest główny cel organizacji?
2. Kto będzie jej założycielami?
3. Czy potrzebujesz członkostwa?
4. Jak będą podejmowane kluczowe decyzje?
5. Jaka forma najlepiej odpowiada Twoim przyszłym projektom i sposobowi pracy?

I dopiero po tym przejść do statutu oraz rejestracji.

Dla osoby, która po raz pierwszy tworzy NGO w Polsce, to właśnie wybór formy może być jedną z najważniejszych decyzji na starcie.

Fundacja czy stowarzyszenie — to nie kwestia prestiżu. To kwestia tego, jak będzie działać Twoja organizacja.

Jeśli jest zespół i chęć wspólnego działania — logicznym wyborem może być stowarzyszenie.

Jeśli istnieje konkretny cel społeczny, fundator oraz zasoby na jego realizację — warto rozważyć fundację.

A po wyborze formy zaczyna się to, co najciekawsze: statut, rejestracja, pierwsze projekty, partnerzy i poszukiwanie finansowania.